Zabytki – Gołdap i okolice

29 września, 2010 w dziale: Turystyka Autor: admin

Historia nie była łaskawa dla zabytkowej substancji Gołdapi. Ostatnia wojna przyniosła miastu prawie całkowitą zagładę. Najcenniejsza, śródmiejska zabudowa, uległa zniszczeniu. To, co zostało stanowi jedynie ślad architektury, która charakteryzowała miasto w czasach minionych. Te skromne pozostałości utrzymywane są w przyzwoitej kondycji.

Najcenniejszym zabytkiem jest zachowany układ urbanistyczny, kształtowany od XVI do XIX wieku. W ciągu kilku ulic zachowała się dawna zabudowa mieszkalna i użytkowa:

- ul. Armii Krajowej: domy nr 2, 4, 6, 8, 9, 10 (XIX/XX w.) oraz budynek Liceum Ogólnokształcącego

- ul. Górna: domy nr 7, 11, 13, 15, 17, 20, 23, 25 (z końca XIX, początku XX w.)

- ul. Ja?wieska: domy nr 3, 6, 9, 11, 14, 15, (XIX/XX w.) oraz magazyn zbożowy z pocz. XX w. (nr 4a)

- ul. Królewiecka: dom nr 11 (XIX/XX w.)

- ul. Mazurska: domy nr 5, 7, 9, 11 (XIX/XX w.)

- ul. Przytorowa: domy nr 3 i 5 (XIX/XX w.) oraz strażnica Straży Granicznej

- ul. Mickiewicza: dom nr 7 (XIX/XX w.)

- ul. Tatyzy: domy nr 7, 9, 11 (XIX/XX w.)

- ul. Wąska: domy nr 3, 5, 7, 11 (lXIX/XX w.)

- Plac Zwycięstwa: domy nr 14, 15, 20, 21 (lata 20. XX w.)

- ul. Żeromskiego: dom nr 4 (koniec XIX w., odbudowany po pożarze w latach 80. XX w.) oraz kościół pw. Najświętszej Marii Panny Matki Kościoła z końca XVI w., odbudowany z ruin na pocz. lat 80.

- ul. Suwalska: wieża ciśnień (XIX/XX w.)

- ul. 1 Maja: kolejowa wieża ciśnień z pocz. XX w.)

- ul. Wolności: domy nr 11, 13, 15 (XIX/XX w.)

- ul. Wojska Polskiego: kościół parafialny pw. św. Leona (koniec XIX w.)

- zespół koszar d. Pułku Piechoty hrabiego Dönhoffa, ul. Partyzantów/Wolnosci, 1906-10, tzw. Czerwone Koszary,

W okolicy:

- zespół dworsko-parkowy w Gieraliszkach (1. poł. XIX w., dwór, piwnica, obora, budynek gospodarczy, park)

- pałac w Galwieciach z 2. poł. XIX w. (do lat 30. XX w. wł. Helene St?sel von der Heyde)

- zabudowania i pałac z 2. poł. XIX w. w Rogajnach (lata 20. XX w. ? wł. rodziny Knorr)

- ruiny późnogotyckiego kościoła parafialnego w Górnem (wybudowanego w latach 1612-1617)

Ponadto do zabytków archeologicznych należą: zespół osadnictwa pradziejowego (Gołdap 1) przy ujściu rzeki Gołdapy z jeziora, grodzisko i osada (Rostek 1) w masywie Pięknej Góry i stanowisko osadanicze kultury sudowskiej z późnego okresu wpływów rzymskich i okresu wędrówek ludów (Stanowisko XVII w Niedrzwicy – Piękne Łąki, częściowo przebadane w latach: 1988, 2003-2004, 2007).

SPIS ZABYTKÓW:

woj. warminsko-mazurskie – pow. gołdapski:

BANIE MAZURSKIE – gm.
Banie Mazurskie
- kościół ewangelicki, obecnie rzym.-kat. p.w. sw. Antoniego, XVI, XVII,
- kosciół baptystów, ob. cerkiew par. bizant.-ukrainska, 2 poł. XIX,
Grunajki
- zespół dworski, 2 poł. XIX,
- dwór, XIX/XX
- park
Klewiny
- zespół dworski, 2 poł. XIX,
- dwór
- magazyn
- obora
- komin i fundamenty gorzelni
- park z aleja debowa,
Kruki
- zagroda, pocz. XX,
- dom
- stodoła
- 2 obory
Miczuły
- cmentarz wojenny z I wojny światowej,
Mieduniszki Wielkie
- zespół pałacowy, XVIII-XX:
- pałac,
- park, XVII-XIX,
Rapa
- kaplica grobowa (z grobla prowadząca od szosy do kaplicy, poł. XIX,
Rogale
- kościół ewangelicki, ob. rzym.-kat. par. p.w. ss Piotra i Pawła, k. XIX,
Surminy
- cmentarz wojenny żołnierzy rosyjskich z I wojny światowej,
Wróbel
- dom nr 2, pocz. XIX,
- dom nr 3, 1822, nr rej.:
- budynek gosp., pocz. XX,
- dom nr 4, mur.-szach., pocz. XIX,
- dom nr 5, mur.-szach., pocz. XIX,
Zakałcze Wielkie
- zespół dworski, poł. XIX – 1920,
- dwór
- 2 obory
- 2 stodoły
Żabin
- kościół ewangelicki, ob. rzym.-kat. fil. p.w. Narodzenia NMP, 2 poł. XVII, 2 poł. XIX,
- plebania, ob. dom mieszkalny, 2 poł. XIX,
- cmentarz ewangelicki, 1 poł. XIX,
- cmentarz wojenny żołnierzy rosyjskich z I wojny światowej,
- cmentarz wojenny żołnierzy niemieckich z I wojny światowej,

DUBENINKI – gm.
Bludzie Małe
- cmentarz ewangelicki,
- park dworski,
Bludzie Wielkie
- cmentarz ewangelicki,
Błakały
- cmentarz ewangelicki,
Budwiecie
- cmentarz ewangelicki,
- cmentarz ewangelicki,
Dubeninki
- kościół ewangelicki, ob. rzym.-kat. par. p.w. ss. Andrzeja Boboli i Apostoła,
- cmentarz wojenny z I wojny światowej,
- cmentarz ewangelicki,
Kiekskiejmy
- cmentarz ewangelicki,
Kiepojcie
- 2 wiadukty kolejowe , na rz. Bludzi,
Kiepurdeje
- cmentarz ewangelicki,
Kociołki
- cmentarz ewangelicki,
Linowo
- cmentarz ewangelicki,
Maciejowięta
- cmentarz ewangelicki,
Pluszkiejmy
- cmentarz ewangelicki (I),
- cmentarz ewangelicki (II) , przy dworcu kolejowym,
Przerośl Gołdapska
- cmentarz ewangelicki , nad brzegiem jeziora Przerosl,
Rogajny
- cmentarz ewangelicki,
- zespół dworski,
- dwór
- kaplica
- spichrz
- park,
Skajzgiry
- cmentarz ewangelicki,
Stanczyki
- cmentarz ewangelicki,
- 2 wiadukty kolejowe , na rz. Błędziance,
Tuniszki
- cmentarz ewangelicki,
- cmentarz ewangelicki,
Wobały
- cmentarz ewangelicki,
Zawiszyn
- dwór,
Żabojady
- cmentarz ewangelicki (1 km na pd. od wsi),
- cmentarz ewangelicki (na pd.-zach. od wsi),
Żytkiejmy
- kościół ewangelicki, ob. rzym.-kat. par. p.w. sw. Michała Archanioła.,
- cmentarz ewangelicki (obok cmentarza par.)
- cmentarz ewangelicki , na zach. krancu wsi,
- cmentarz ewangelicki (9 km na pd. od wsi),
- cmentarz ewangelicki rodzinny (2 km na pd. od wsi)
- cmentarz wojenny z I wojny światowej,

GOŁDAP – m. i gm.
Botkuny
- 2 wiadukty kolejowe,
Bronisze
- cmentarz ewangelicki,
Dziegiele
- cmentarz ewangelicki,
Gieraliszki
- zespół dworski, poł. XIX,
- dwór, 1 poł. XIX
- piwnica
- obora
- budynek gospodarczy
- park

Gołdap
- część miasta,
- kościół par. p.w. sw. Leona, ul. Wojska Polskiego, 1894,
- kościół ewangelicki, ob. rzym.-kat. par. p.w. NMP Matki Kościoła, po 1580, po 1984,
- cmentarz wojenny z I wojny światowej, ul. Suwalska,
- cmentarz ewangelicki, ul. Cmentarna, pocz. XIX,
- cmentarz Żydowski, ul. Cmentarna, XIX,
- cmentarz wojenny Żołnierzy rosyjskich z I wojny światowej,
- zespół koszar d. Pułku Piechoty hrabiego Dönhoffa, ul. Partyzantów / Wolności, 1906-10,
- 5 budynków koszarowych mieszkalnych
- budynek internatu garnizonowego
- kasyno oficerskie
- budynek biurowy
- zbrojownia
- 2 stajnie
- siodlarnia
- wozownia
- budynek straży pożarnej
- wieża pożarnicza
- 5 magazynów
- ogrodzenie, mur./met., z bramami
- dom, ul. Mazurska 5, k. XIX,
- dom, ul. Mazurska 7, XIX/XX,